Dziuple są kluczowym elementem naturalnych lasów i warunkiem utrzymania wysokiego poziomu różnorodności biologicznej. Stanowią one mikrosiedliska dla wielu wyspecjalizowanych gatunków: grzybów, bezkręgowców, ptaków oraz ssaków. Każda dziupla to swoisty mikrokosmos o zróżnicowanej wielkości, temperaturze, wilgotności i zawartości próchna.
W drzewostanach zbliżonych do naturalnych – charakteryzujących się różnorodnością gatunkową, wiekową oraz różnym stanem zdrowotnym drzew (w tym obecnością drzew spróchniałych czy złomów) – dziupli jest pod dostatkiem.
Dla porównania:
- W Białowieskim Lesie Naturalnym (grąd w wieku 100–300 lat) przypada średnio 12,5 dziupli na 1 ha.
- W borach gospodarczych (w wieku 40–80 lat) liczba ta spada do zaledwie 3 dziupli na 1 ha.
Dlaczego wieszamy skrzynki?
W naszym otoczeniu brakuje drzew dziuplastych. Drzewa w terenach zurbanizowanych są często zbyt młode, by posiadać dziuple, lub – jeśli są stare i próchniejące – usuwa się je ze względów bezpieczeństwa.
Tradycyjnie skrzynki wiesza się głównie dla ptaków i nietoperzy. Posiadają one zróżnicowaną wielkość oraz średnicę otworu wlotowego, dostosowaną do konkretnych gatunków. Pracownicy Sulejowskiego Parku Krajobrazowego co roku wykonują kilkadziesiąt takich konstrukcji – w samym 2026 roku przygotowano ich 120 sztuk. W ciągu ostatnich dziesięciu lat powstało łącznie ponad 1800 skrzynek. W ramach współpracy ze szkołami są one przekazywane miłośnikom przyrody do samodzielnego rozwieszenia.
Gdzie i jak wieszać skrzynki?
W bezpośrednim sąsiedztwie domów najczęściej wieszamy budki dla ptaków pospolitych, takich jak: wróble, mazurki, szpaki czy różne gatunki sikor. Stosuje się tu budki małe (typ A) o średnicy otworu 34 mm.
Jeśli chcemy pomóc rzadszym gatunkom, takim jak sowy, tracze czy kawki, warto wcześniej zasięgnąć opinii lokalnego ornitologa. Pomoże on dobrać właściwy typ skrzynki oraz wskazać odpowiednie miejsce jej wywieszenia, bazując na gatunkach występujących w danej okolicy.
Najczęstsze błędy i zasady montażu
- Miejsce: Skrzynkę należy wieszać z myślą o konkretnym gatunku, którego obecność stwierdzono w okolicy.
- Wysokość: Dla małych ptaków (wróbel, szpak) optymalna wysokość to 3–4 m, natomiast dla większych (gągoł, puszczyk) budki wiesza się wyżej, na poziomie 4–7 m.
- Zagęszczenie: Budki powinny być oddalone od siebie o kilkadziesiąt metrów.
- Czyszczenie: Należy je wykonywać jesienią i wiosną, aby usunąć ewentualne pasożyty. Skrzynka wypełniona starym gniazdem staje się zbyt płytka, co ułatwia drapieżnikom (np. kunom) wyłapywanie piskląt.
Tekst i zdjęcia: Zbigniew Kołudzki
