Skocz do treści

Stan i perspektywy ochrony dendroflory parków podworskich na terenie SPK - Autor Katarzyna Karbowiak

Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego   \   Artykuły

Parki podworskie to obszary położone na terenie wsi przy dworach i pałacach. Cechuje je określony skład gatunkowy oraz kompozycja drzew i krzewów będących tłem dla zabytkowych budynków. Podlegają one ochronie prawnej i wpisane są do rejestru zabytków.Parki te są cennym dziedzictwem przyrody i kultury. Spełniają one różne funkcje tj: funkcje ekologiczne, kulturowe, społeczne i turystyczno-wypoczynkowe. Parki podworskie są nieodłącznym, bardzo ważnym elementem polskiej wsi. Podwyższają warunki higieniczno-zdrowotne wsi poprzez korzystny wpływ na mikroklimat jak i na rolnictwo. Są to najczęściej jedyne zespoły zieleni urządzonej o wartościach kulturowych i ekologicznych, które stanowią ważny element krajobrazu wiejskiego. Obszary te powinny być chronione i utrzymywane w dobrym stanie, ponieważ mogą odgrywać ważną rolę w rozwoju społeczno-gospodarczym wsi. Jako skupisko zieleni wysokiej, podnoszą i uzupełniają wartości przyrodnicze krajobrazu.

Na terenie Sulejowskiego Parku Krajobrazowego istnieje 9 parków wiejskich (parków podworskich), które są dziełem ogrodników, architektów, a równocześnie tworem przyrody. Są one cennym dziedzictwem natury i kultury.Do przeprowadzenia badań dendrologicznych zostały wybrane cztery parki podworskie, które prezentują ogólny stan wszystkich parków wiejskich występujących na obszarze SPK. Badaniami objęto drzewostany parków podworskich w Goleszach, Skotnikach, Majkowicach i w Bąkowej Górze, będące ich istotnym składnikiem przyrodniczym i kulturowym. Charakteryzują się one obecnością wielu interesujących i starych drzew, a niektóre z nich spełniają kryteria pomników przyrody.

Golesze to park podworski o powierzchni 6 ha. Położony jest w obrębie gminy Wolbórz na południowy-wschód od Wolborza, około 1,5 km na południe od miejscowości Golesze Duże.Obecnie park podzielony jest na dwie części: część północną, na której znajduje się Oddział Służby Więziennej oraz część południową, która jest własnością prywatną.Na terenie parku stwierdzono 349 okazów drzew i krzewów należących do 15 gatunków (12 gat. drzew i 3 gat. krzewów). Najliczniej występują graby pospolite Carpinus betulus o obwodzie pnia od 10 cm do 160 cm, które tworzą szpaler przy zachodniej granicy parku. Odnotowano 201 drzew tego gatunku. Drugim najliczniej występującym gatunkiem drzewa jest lipa drobnolistna Tilia cordata. Lipy rosną rozrzucone na całej powierzchni parku. Najgrubszym okazem jest drzewo rosnące przy stawie o obwodzie 325 cm.Kolejnym licznie reprezentowanym gat. w parku jest topola czarna Populus nigra. Drzewa rosną przy północnej i wschodniej granicy parku. Najgrubsze drzewo tego gatunku ma obwód pnia 407 cm rośnie przy drodze głównej. W sumie odnotowano 17 okazów tego gatunku o obwodzie od 70 cm do 407cm.

Park w Skotnikach znajduje się po prawej stronie rzeki Pilicy, w północnej części Wyżyny Przedborskiej (342.1), w mezoregionie Wzgórz Opoczyńskich (342.12).Park o powierzchni 3,3ha położony jest we wschodniej części SPK, w gminie Aleksandrów, we wsi Skotniki w centralnej jego części na wschód od rynku na niewielkim wzniesieniu. Teren parku jest urozmaicony , najwyżej położona jest część północno-wschodnia (197,15 m n.p.m), a najniżej położonym punktem parku jest narożnik północno-zachodni leżący na poziomie 194,75 m n.p.m. Park znajduje się w otoczeniu XVI wiecznego dworu. Dwór otoczony jest parkiem w stylu krajobrazowym, który zalicza się do najcenniejszych obiektów na terenie SPK. Jest on porośnięty starym drzewostanem.W parku stwierdzono 116 okazów drzew należących do 12 gatunków. Najliczniej występują jesiony wyniosłeFraxinus excelsior, które są rozmieszczone na całej powierzchni parku, ale najwięcej okazów rośnie po stronie wschodniej przy pałacu. Łącznie stwierdzono występowanie 38 drzew tego gat. o obwodzie od 123 cm do 365 cm. Dość licznie w omawianym parku są reprezentowane klony zwyczajne Acer platanoides. Odnotowano 19 drzew o obwodzie od 100 cm do 300 cm.W Skotnikach występuje również 12 lip drobnolistnych Tilia cordata o obwodzie od 149 cm do 320 cm, które rozmieszczone są na całym terenie parku. Do mniej licznie reprezentowanych gatunków należą: grab pospolity Carpinus betulus, modrzew europejski Larix decidua, robinia akacjowa Robinia pseudoacacia. W części południowej rosną 4 lipy szerokolistne Tilia platyphyllos o wymiarach: 450 cm, 415 cm, 323 cm, 250 cm. Park w Skotnikach jest zaniedbany i z biegiem lat coraz bardziej niszczeje. Drzewa są wycinane. Kilka drzew (około 20) zostało zniszczonych i wyłamanych podczas wichury, która przeszła przez Skotniki 20 lipca 2007r, były to głównie jesiony wyniosłe i klony zwyczajne. Park był kojarzony z pięknymi alejami lipowymi, a obecnie aleje te zanikają i są zniszczone.Po za granicami parku, za Kościołem rośnie dąb szypułkowy Quercus robur o obwodzie pnia 750 cm. Jest to pomnik przyrody i najgrubsze drzewo na terenie SKP.

Majkowice to park podworski o powierzchni 3,5 ha położony w gminie Ręczno, w dolinie rzeki Pilicy na południowym skraju wsi Majkowice. Obecnie park jest w stanie szczątkowym, podzielony drogą prowadzącą z Ręczna do Będzyna na dwie części: wschodnią i zachodnią. Po wschodniej stronie drogi park jest ogrodzony. Znajdują się tam na lekkim wzniesieniu ruiny zamku, a obok zamku jest dom mieszkalny właściciela parku.W parku odnotowano 52 okazy drzew należących do 9 gatunków. Najliczniejsze są dęby szypułkowe Quercus robus . Największy dąb szypułkowy rośnie we wschodniej części parku o obwodzie 610 cm i jest to jedyne drzewo na terenie parku uznane za pomnik przyrody. Po zachodniej stronie drogi rosną resztki nasadzeń starych dębów szypułkowych. Do najgrubszych okazów zalicza się trzy drzewa o obwodzie pnia: 400 cm, 398 cm,375 cm. Pozostałe gatunki występują nielicznie, po kilka drzew i należą do nich m.in.: topola osika Populus tremula, brzoza brodawkowata Betula pendula oraz wierzba biała Salix alba. Najgrubsze okazy wierzby białej rośną w pobliżu ruin zamku i mają 475 cm i 340 cm obwodu pnia.

Ostatnim badanym parkiem jest Bąkowa Góra. Jest to park podworski leżący na wzgórzu będącym przedłużeniem pasma Przedborsko-Małogoskiego, ale już w obrębie Wzgórz Radomszczańskich w południowej części SPK, na lewym brzegu Pilicy.Park położony jest na wzgórzu o wysokości 282 m n.p.m. na szczycie wzgórza znajdują się ruiny średniowiecznego zamku oraz dwór pochodzący z XVIII wieku. Granice parku wyznaczają drogi biegnące dookoła wzgórza łączące park z szosą z Ręczna do Przedborza. Ruiny zamku otoczone są od strony północnej i zachodniej starym drzewostanem w wieku 200 lat, składającym się z dębów szypułkowych Quercus robur, lip drobnolistnych Tilia cordata, grabów pospolitych Carpinus betulus i robinii akacjowej Robinia pseudoacacia. Na terenie parku zinwentaryzowano 1110 drzew. Do najgrubszych okazów zalicza się dąb szypułkowy o obwodzie pnia 385 cm, lipa drobnolistna o obw. 390 cm oraz dwa jesiony wyniosłe o obw. 315 i 310 cm. Poza granicami parku od strony północnej od Kościoła do cmentarza rośnie aleja wierzbowa, gdzie wiek tych drzew jest szacowany na 100 lat.

W wyniku przeprowadzonych badań w czterech parkach podworskich wytypowano 46 drzew, które ze względu na ich wymiary należałoby uznać za pomniki przyrody. Posiadają one cenne wartości historyczne i krajobrazowe, nadając tym parkom szczególny charakter. Parki wiejskie (parki podworskie) na terenie Sulejowskiego Parku Krajobrazowego powinny być chronione i utrzymywane w dobrym stanie, ponieważ mogą odgrywać ważną rolę w rozwoju społeczno-gospodarczym wsi, mogą stanowić miejsce rekreacji i wypoczynku jak i mogą być atrakcją turystyczną. Jako skupisko zieleni wysokiej, podnoszą i uzupełniają wartości przyrodnicze krajobrazu. Zadrzewienia w parku odgrywają ważną rolę w zachowaniu naturalnych gatunków leśnych w tym gatunków starych lasów np. park Bąkowa Góra.

Łódzkie promuje