Skocz do treści

Żubr - Polski symbol ochrony przyrody - artykuł z czasopisma "Ziemia Łódzka" nr 3/2012

Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego   \   Artykuły

Żubr jako gatunek został uratowany od zagłady w ostatniej chwili. Gdyby nie rozpoczęcie hodowli zagrodowej i podjęcie działań ochronnych, żubra spotkałby podobny los jak tury, wytępione przez człowieka 300 lat temu wcześniej.

Na świecie żyje obecnie ok. 3000 żubrów, z czego w Polsce ok. 1100. Polskie żubry przebywają w siedmiu hodowlach zagrodowych i siedmiu stadach wolnych , utrzymywanych w stanie półnaturalnym. Niewątpliwie do odbudowy tego gatunku przysłużył się Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach k. Tomaszowa Mazowieckiego. Ośrodek powstał w 1934 roku z inicjatywy prezydenta Ignacego Mościckiego i nosi jego imię. Pierwsze cztery bizony dotarły do Smardzewic jako dar Polonii kanadyjskiej w 1935 roku, był to dwuletni byk Yucon oraz trzyletnie jałówki Muntivoa, Alberta i Acadia. Zbudowano dla nich zagrody o powierzchni 31 ha w starodrzewiu dębowo-sosnowym, pozostałości po dawnej Puszczy Pilickiej. W tym okresie powstały drewniana wieża obserwacyjna, ozdobna brama wjazdowa, stróżówka, stodoły i magazyny. Obiekty te, odnowione i zrekonstruowane, możemy podziwiać na terenie ośrodka. W latach 1935-36 z Białowieży do smardzewickiego zwierzyńca (bo tak się wtedy nazywał) sprowadzono pięć samic żubro-bizonów. Pierwszego żubra przywieziono 22 stycznia 1936 roku, był to byk o imieniu Puchacz. Przed wybuchem II wojny światowej w ośrodku przebywało: 7 bizonów, 12 żubro-bizonów, 2 żubry. W czasie wojny okupanci wszystkie zwierzęta wywieźli w głąb Niemiec. Po wojnie w zagrodach urządzono „sierociniec" dla zwierzyny płowej. Dopiero w 1949 roku przywieziono z Pszczyny pierwszego żubra, był to samiec o imieniu Pli. Okres od 1949 do 1970 roku nie był dla ośrodka pomyślny. Wprawdzie obiektowi przywrócono charakter rezerwatu żubrów, powiększono teren, służył jednak jako „magazyn" do przetrzymywania nadliczbowych, rezerwowych okazów z innych ośrodków. Dopiero przywiezienie w 1971 roku dwóch byków z Pszczyny i czterech jałówek z Białowieży zapoczątkowało prawdziwą hodowlę żubrów smardzewickich. W 1973 roku w ośrodku urodziły się pierwsze cielęta żubrów nizinnych (białowieskich) - byczki Poraj i Poplon. Zostały one zgłoszone do „Księgi rodowej żubrów", gdzie po raz pierwszy w rubryce „hodowca" wpisano Smardzewice. W 1976 roku ośrodek przeszedł w zarząd Kampinoskiego Parku Narodowego i jest jego filią, w naszym województwie to jedyny park narodowy. W tamtych latach przeciętnie rodziły się 1-2 młode rocznie, rekordowy był rok 1993, w którym przyszło na świat 5 cieląt. O pochodzeniu żubra świadczy jego imię. Osobniki z linii białowieskiej mają imiona rozpoczynające się na litery „Po", zaś z linii pszczyńskiej na „Pl", żubry ze stad wolnościowych dostają imiona na „Ka". W 1998 roku ośrodek udostępniono do zwiedzania, zbudowano więc platformę - wiatę widokową, nowe wybiegi, pomoce edukacyjne. Z czasem utworzono parking dojazdowy, ścieżkę edukacyjną, ścieżkę rowerową i inne atrakcje turystyczne. Oprócz możliwości oglądania żubrzej rodziny z platformy widokowej, turyści mogą uczestniczyć w zajęciach i prelekcjach z zakresu edukacji ekologicznej i ochrony przyrody, prowadzonych przez pracowników Kampinoskiego Parku Narodowego, wiedzących wszystko na temat biologii żubra. Obecnie ośrodek zajmuje powierzchnię 72,4 ha, a bytuje w nim 14 żubrów - 6 byków i 8 samic. Stado celowo zostało zmniejszone i odmłodzone. W ostatnich latach czołowym samcem reproduktorem był byk Polonesko, możemy go zobaczyć na wybiegu pokazowym. Obecnie jego miejsce zajmuje 4-letni samiec Pondar. Ośrodek możemy zwiedzać zimą w godzinach 9-15, w soboty i niedziele 11-15, w okresie letnim w godzinach 9-16, soboty i niedziele 11-18. We wtorki ośrodek jest zamknięty. Najlepiej skontaktować się z kierownikiem OHŻ Katarzyną Mierzwą pod nr tel. 44 710 86 20 lub 606 90 35 25. Piotr Wypych

fot. Archiwum ZPKWŁfot. Archiwum ZPKWŁ
Łódzkie promuje