Skocz do treści

Oryginalna XIX-wieczna rzeźba św. Jana Nepomucena, znajdująca się niedaleko miejscowości Żytno, została skradziona w latach 90. XX wieku. Dzięki dokumentacji fotograficznej istniała możliwość dokładnego odtworzenia brakującej postaci wyobrażającej patrona kapliczki. Współczesna figura została wykonana w manierze tzw. baroku ludowego, z lekko wydłużonymi proporcjami. Wyrazista polichromia rzeźby dodatkowo wzmacnia ogólny wygląd całej kapliczki. Charakter obiektu i jego malownicze położenie przywracają ponownie, niestety już zanikający, a jakże kiedyś typowy dla Polski środkowej, element wiejskiego krajobrazu.

Usytuowana w Dzietrznikach. Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie lakoniczne informacje dotyczące oryginalnego obiektu. Nieistniejąca już kapliczka pochodziła najprawdopodobniej z II połowy XIX wieku i została zniszczona przez Niemców w czasie okupacji. Rekonstruowany obiekt został ustawiony w miejscu pierwotnej lokalizacji, a więc przy strudze, w najbliższej okolicy kościoła pod wezwaniem Serca Jezusowego. Nowa fundacja nawiązuje swoją konstrukcją do małych form sakralnych występujących na tym terenie. Jest to kapliczka słupowa z wnęką, w której znajduje się, zrobiona w ludowej manierze, figura „świętego od wody". W dolnej części, od frontu, poza ozdobnymi wolutami umieszczony został napis:„Święty Jan Nepomucen A.D. 2009".

Z oryginalnego obiektu, jaki od XIX w. znajdował się w Barczewie, pozostała jedynie przewrócona, główna - pionowa belka krzyża. Nowa fundacja nawiązuje do oryginału. Jest to klasyczna karawaka (ten typ „krzyża cholerycznego" przywędrował do Polski w połowie XVI wieku jako remedium na wszelką zarazę), zwana Krzyżem św. Zachariasza bądźśw. Benedykta. Charakterystycznym elementem obiektu jest daszek zamykający górną część krzyża. Na belce głównej oraz dwóch poziomych wyryte zostały pierwsze litery krótkich modlitw (najprawdopodobniej autorstwa patriarchy jerozolimskiego Zachariasza żyjącego w VII wieku), które miały być cudownym środkiem, chroniącym od moru i innych plag.

Na skraju miejscowości Ruszków, w miejscu dawnego cholerycznego cmentarza, zachował się jeszcze obiekt (najprawdopodobniej z II połowy XIX wieku) należący do najstarszych tego typu form w województwie łódzkim. Wielokrotnie naprawiany przez lokalną społeczność - w chwili obecnej jest w bardzo złym stanie technicznym. Nowa karawaka, usytuowana obok, nawiązuje bezpośrednio do oryginału. Na poziomych ramionach oraz głównej belce krzyża umiejscowione zostały skróty modlitw wg św. Zachariasza - chroniące ludność przed zarazą, ale również zapobiegające wielu nieszczęściom i chorobom, wypadkom, nagłym zgonom, klątwom, kradzieżom, zabezpieczające także przed burzami i piorunami.

Usytuowana niedaleko wsi Dąbrówka Sieradzka. Oryginalna figura Chrystusa Frasobliwego, autorstwa Kazimierza Gawrona, została najprawdopodobniej skradziona w latach 80. XX wieku. W pierwotne miejsce - wnękę kapliczki - wstawiona została rzeźba przedstawiająca jeden z bardziej charakterystycznych dla polskiej sztuki ludowej wizerunków chrystologicznych -Jezusa Frasobliwego". Figura „ludowego"Zbawiciela została wykonana z dużym pietyzmem, w tzw. odmianie wielkopolskiej (występującej również na tych terenach). Postać rozmyślającego Chrystusa, odzianego w płaszcz, przedstawiona jest w pozycji siedzącej, z głową w koronie cierniowej, opartą na dłoni.

Oryginalna „Boża męka" (obiekt w bardzo złym stanie) stoi jeszcze w miejscowości Monice wśród pól, przy piaszczystej drodze, prawdopodobnie na miejscu starego sakralnego siedliska. Tuż obok, w 1976 roku, wykonana została lastrykowa kapliczka z krzyżem. Nowa fundacja w pełni nawiązuje do oryginału. Jest to kilkumetrowy krzyż rzymski z charakterystycznym daszkiem i zaznaczonymi buławkami na poprzecznym ramieniu. Szczególną uwagę przykuwa postać Ukrzyżowanego. Rzeźba wykonana jest bardzo realistycznie, ma oddawać w sensie dosłownym, ale i mistycznym mękę Chrystusa. Krzyż jako symbol zajmuje szczególne miejsce w chrześcijańskiej teologii, kulcie i duchowości. Ten nowy obiekt, wpisany ponownie w sieradzki krajobraz, jes t świadectwem wciąż żywej religijności mieszkańców wsi i wyrazem niezwykłej wrażliwości ludowych twórców.

Niedaleko miejscowości Rudniki, na skraju lasu, w miejscu, w którym poległ w potyczce z Kozakami Bolesław Jabłkowski, postawiono krzyż powstańczy. Obiekt nawiązuje do jednego z najstarszych typów krzyża rzymskiego. Od frontu, na belce pionowej, wycięty został napis „Chwała zwyciężonym", a pod postacią Ukrzyżowanego data „l864". Belka poprzeczna jest nieproporcjonalnie węższa i ścięta na skos, co umożliwiło przykrycie krzyża daszkiem o kształcie niemal równobocznego trójkąta. Przestrzeń między belkami a zadaszeniem została wypełniona i tworzy symetryczne płyciny. Rzeźbę Chrystusa wykonano w XIX-wiecznej manierze. Nowy obiekt idealnie wkomponowuje się nie tylko w kontekst krajobrazowy, ale również historyczny miejsca.

Pejzaż Wszystkich Świętych
rekonstrukcja krajobrazu kulturowego
Etap IV - 2009 rok

Realizację kolejnego - czwartego już etapu projektu pn. „Pejzaż Wszystkich Świętych - rekonstruk cja krajobrazu kulturowego" umożliwiło w 2009 roku dofinansowanie tego przedsięwzięcia przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Najważniejszym celem, podobnie jak w poprzed nich latach, było przywrócenie dawnego, ludowego pejzażu, w którym miejsca święte i ważne dla lokalnych społeczności były „naznaczane" za pomocą krzyży, kapliczek i figur przydrożnych. Kolejnymi istotnymi aspektami były: ochrona krajobrazu kulturowego oraz aktywizacja twórców ludowych i popularyzacja ich osiągnięć. Autorom projektu udało się również zrealizować kolejny cel, jakim była integracja społeczności lokalnej. Realizacja założeń powiodła się, w dużej mierze, dzięki współdziałaniu z samorządami, instytucjami kultury, parafiami i stowarzyszeniami działającymi na terenach objętych programem.

Także w 2009 roku organizatorzy przedsięwzięcia konsekwentnie trzymali się szlaków wiodących wzdłuż największych rzek województwa łódzkiego. Kolejne kapliczki, figury i krzyże przydrożne sta nęły m.in. na obszarze 4 powiatów: radomszczańskiego, wieluńskiego, sieradzkiego, poddębickiego i5gmin:Żytno, Pątnów, Brzeżnio, Sieradz, Pęczniew. W sumie ustawiono kolejnych 7 obiektów. Autorami tych często niepowtarzalnych przykładów ludowego rzemiosła są: Andrzej Wojtczak z Kutna, Małgorzata Kosińska z Zabostowa Małego (pow. łowicki), Henryk Adamczyk z Łęczycy, Wojciech Nagórski ze Zduńskiej Woli, Stanisław Szymczyk z Karkasów (pow. łęczycki), Henryk Staszko z Kuźnicy Skakawskiej (pow. wieruszowski) oraz Wojciech Grzędowski z Petrykoz (pow. opoczyński).

Andrzej Białkowski Ośrodek Regionalny ŁDK
Piotr Wypych Zespół Nadpilicznych Parków Krajobrazowych

 <strong>KRZYŻ POWSTAŃCZY 1863-64 /pow. poddebicki, gm. Peczniew/ autor: Stanisław Szymczyk</strong> <strong>KRZYŻ /pow. sieradzki, gm. Sieradz/ autor: Małgorzata Kosińska</strong> <strong>KAPLICZKA Z CHRYSTUSEM FRASOBLIWYM /pow. sieradzki, gm. Sieradz/ autor: Wojciech Grzędowski</strong> <strong>KRZYŻ - KARAWAKA  /pow. sieradzki, gm. Brzeźnio/ autor: Henryk Staszko</strong> <strong>KRZYŻ - KARAWAKA /pow. sieradzki, gm. Brzeźnio/ autor: Henryk Adamczyk</strong> <strong>KAPLICZKA ŚW. JANA NEPOMUCENA  /pow. wieluński, gm. Pątnów/ autor: Andrzej Wojtczak</strong> <strong>KAPLICZKA ŚW. JANA NEPOMUCENA /pow. radomszczański, gm. Żytno/ autor: Wojciech Nagórski</strong><br /><i>fot. autor nieznany</i>fot. Archiwum ZPKWŁ
Łódzkie promuje